مرتضى راوندى

281

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

سير علوم بعد از اسلام دكتر سيريل الگود ( Cyril Elgood ) ، پزشك و يكى از دانشمندان انگلستان ، در زمينهء علم ايرانى مطالعاتى كرده است و ما خلاصه‌يى از تحقيقات او را در اينجا نقل مىكنيم : رياضيات : « لطمه‌يى كه اسكندر مقدونى به ايران وارد ساخت چنان بزرگ و سنگين بود كه پس از پايان آن ، آنقدر اثر باقى نماند كه بتوان از روى آنها به پايهء دانش رياضى مادها و ايرانيان قديم پىبرد ، هرودت از يكى از كارهاى مهندسى آن زمان ياد مىكند و مىگويد كه يك مهندس ايرانى به‌نام آرتاكائيس ( متوفى در سال ( 48 ق . م ) در شبه‌جزيرهء آتوس ( Athos ) ترعه‌يى حفر كرد تا ناوگان خشايارشا از آن عبور كند . از زمان ساسانيان هم قراين و اماراتى باقى نيست تا بتوان از روى آنها حكم صحيحى داد . عملا تاريخ رياضيات ايرانى از دربار خلافت مأمون عباسى كه مادر و همسرش هردو ايرانى بودند آغاز مىشود . ( مأمون 170 تا 218 ه - 786 تا 833 م ) به رياضيات نظرى و عملى هردو كمال علاقه را داشت ، مثلا درمورد رياضيات عملى امر كرد كه در دو وهله مسّاحى و نقشه‌بردارى انجام شود تا بتوان طول قوس يك درجه نصف النهار را حساب كرد ، هم در دوران خلافت وى بود كه « چرتكه » كامل شد از جنبهء نظرى مقرر داشت كه كليه متون رياضى يونانى و هندى به زبان عربى گردانده شود . از مترجمان نامى آن زمان يكى يعقوب بن طارق است كه گذشته از ترجمه همهء كتابهاى رياضى از زبان هندى ، خود نيز دربارهء تقويم و محاسبات نجومى آثارى بجا گذاشته است . ديگرى ابو يحيى البطريق كه بيشتر آثار بطلميوس را به عربى ترجمه كرده است و محمد ابراهيم فزارى ، كه بايد در مبحث نجوم از او بيشتر صحبت بداريم . اين مردان و مردان ديگرى كه نامشان در ترجمه‌هاى احوال ديده مىشود مانند القفطى و ابن ابى اصيبعه ، پىهايى ريختند كه كاخ